Tek mi çift mi?

Tek mi çift mi?

Bir paradoks nedir?
Çift kutuplu yapıları kalıcı bir gerilimde tutan zarif bir tuzaktır.
Ve şâyet tek başına yürütülmesi istenseydi, çift kutuplu tasarlanmazdı, bu hayat bir kere…
[YÜZ SÖZ’den]

Ve işte tükenmez bir bayramın sabahında,
Cenâb-ı Mevlevî’nin aşk bahçesinden,
Senin benim güvenlik duvarlarını aşan
Ve o bahçenin duvarlarının aslında hiç olmadığını işmar eden
Yeni yeni bir koku yayılıyor cümle âleme, kulak veriver:

آن تاق که نیست جفتش اندر آفاق
An tâk ki nist cüft-eş ender âfâk

آن (Ân): “O”.
Burada işaret edilen, belirli, bilinen ancak tanımlanamayan mutlak varlık yani Hazret-i Mâşuk olan Allah. Sıradan bir “O” değil, HU zamiri ile olanı kapsayan ve onu aşan, tarife gelmez bir ifâde taşır.

تاق (Tâk): “Tek, eşsiz, benzersiz”.
Sayma sayılardan birden ziyade, misli ve benzeri olmayan anlamındadır. Vahdet-i vücud zevkindeki “Vücud-ı Mutlak”ın yani tüm varoluşun kendisinden taştığı O BİR’in biricik sıfatıdır.

که نیست (Ki Nîst): “Ki yoktur”.

جفتش (Cuft-eş): “Onun eşi, çifti, benzeri”.
Burada “O” (Allah) ile kıyaslanabilecek ikinci bir varlığın imkansızlığı vurgulanıyor.

اندر آفاق (Ender Âfâk): “Ufuklarda açılan sahnede, alemlerde, tüm varoluşta”.
Yok’dan Var’ bir hat üzre bir bir görünen ve henüz görünmeyen bütün olası âlemlerdir.

O bir Tek vardır ki bütün ufukları arşınlasan da bir eşini bulamazsın zira arayan rolüyle bile O olarak varsın. Hem “O” derken işaret edilen, parmakla gösterilebilen bir şey sanılmasın
— Gösteren parmağın da gösterilen ufkun da içinden taştığı o tanımsız doluluk.

Sayılabilen “bir” değildir çünkü saymaya başlayabilmek için yanına bir “iki” koymak gerekir ama O’nun yanına konacak hiçbir şey yoktur. Bir Zen ustasının “tek elin çıkardığı ses”i sorması gibi: cevabı duyan kulak da o sesin içindedir.

Şûrâ:11’den “Leyse ke-mislihi şeyun”
— Benzeri olan hiçbir şey yok.
Yok çünkü benzemek için iki olmak gerek
Ve ortada ikilik diye bir şey hiç olmadı.

با بنده بباخت تاق و جفتی به وفاق
Bâ-bende be-baht tak ü cüfti be-vifâk

با بنده (Bâ Bende): “Kul ile”
Kendi hiçliğinin bilincinde olan, varlığı bile O’ndan emânet olan âşık.

بباخت (Be-bâht): “Oynadı, (aşkla) kumar oynadı”.
Bu, tasavvufta çok güçlü bir metafordur. Allah’ın, mutlak zengin iken, sanki bir oyun oynar gibi, karşılıksız bir lütuf ve aşkla kendinden kendine bir tecelli eylemidir. Cömertliğin, aşkın ve “Küntü kenzen mahfiyyen…” (Gizli bir hazine idim…) hadis-i kudsîsinde ifşâ olunan “tanınma murâdı”nın sembolüdür.

تاق و جفتی (Tâk u Cuftî): “Bir teklik ve bir çiftlik”.
İkili birli oyun… Bu, yaratılışın sırrıdır. Allah, kendi eşsiz tekliğinden (Tâk), zıtlıklar ve çiftler (cüft) âlemini var etmiştir. Gece-gündüz, ruh-beden, seven-sevilen… Bu çiftler, tek başına var değiller bilakis O’nun birliğinin anlık tecellileridir.

به وفاق (Be Vifâk): “Uyumla, rıza ile, dostlukla, vefa ile”.
Bu ilahi oyun, bir çatışma (kaos) değil, mükemmel bir düzen (cosmos) ahenk, rıza ve vefa üzerine kuruludur. Varlık, O’nunla, olanla, uyum içinde bulunma hâlidir.

Sonra bu âlemlerden müstâğni eşsiz zengin, hiçbir şeye ihtiyacı yokken, kul ifadesiyle karşılıklı oturup bir oyun açtı girişti:
— Tekler ve çiftler üzerine ama öyle hile ile değil, vefâ ile, seve seve…

Ne tuhaf bir oyundur bu ki ortaya sürülen bedel de, masa de, oyuncular da aynı elden çıkmaktadır: “Gizli bir hazineydim, tanınayım bir bir istedim” duyulmaktadır.
— İşte bütün kâinat, bir tek oyuncunun kendisiyle oynadığı, kazananın da kaybedenin de aynı BİR olduğu o sonsuz şenlik yeridir. Kaos değil, kusursuz bir ahenk; dağıldığı görülen taşlar bile yerli yerine düşer.

پس گفت مرا که تاق خواهی یا جفت
Pes goft mera ki tak habi ya cuft

پس (Pes): “Sonra”.

گفت مرا (Goft Merâ):“Bana dedi ki”.
Bu, ilham, manevi bir hitap veya aşk sarhoşluğu anında gelen, cevap beklemeyen bir sualdir.
Hem cevap beklemeyen sorular niçin varlar?
Sarılmak için olabilir mi onlar?

که (Ki): “Ki”.

تاق خواهی یا جفت (Tâk Hâhî Yâ Cuft): “Tekliği mi istersin yoksa çiftliği mi?”
Bu, kulun en büyük imtihanı ve sözde seçim anıdır. Şu soruyu sorar:
Kendi benliğinde, ikilikte (Masiva) kalmayı, dünyanın çiftlerine bağlanmayı mı istersin, yoksa tüm bu çokluğun ötesindeki mutlak Tekliğe (Vahdet) ulaşmayı mı? Firak mı, Vuslat mı?

Biraz daha eğilince
Sonra bana sorduğunu duydum:
— İlhamla mı, serhoşlukla mı yoksa rüyada uyanıkken mi, bilmem:
“Tekliği mi istersin, çiftliği mi?”

İşte kulun önündeki ikilen bu yolda, daha doğrusu çatal olduğunu sandığı yolda. Çokluğun renkli panayırında mı kalacaksın yoğisem bütün renklerin eridiği o tek ışığa mı döneceksin? Ayrılık mı, kavuşma mı? Soruyu duyan, cevabın çoktan içine yazıldığını henüz bilmiyordu.

گفتم به تو جفت و از همه عالم تاق
Güftem be-tô cüft ü ez heme âlem tak

گفتم (Goftem): “Dedim ki”.
Bu, âşık kulun tenhâda, içinden yüzüne karşı doğal cevabıdır.

به تو جفت (Be To Cuft): “Sana eş, seninle çift olayım”.
En yüce makam, Hak ile hak olarak birliktedir, dileğin bir olmasından seçilmektedir.
“Seninle birlikte olayım, yoldaşın, refikin, hem-demin sevgilin olayım” demektir.
Bu, fenafillah (Allah’ta yok olma) ve akıbet bekabillah (Allah ile hep~var olma) hâlinin yani vuslat zevkinde erimektir; kavuşan ve kavuşulan kalıyorsa bile ikilik girer araya…

و از همه عالم تاق (V’ez Heme Âlem Tâk): “Ve tüm alemden (her şeyden) ayrı, tek olayım”.
İşte bu, tam bir marifet sahnesi

Dedim ki: “Seninle çift, âlemin geri kalanından tek.”
İşte sırrın bam teli:
O’nunla öyle bir bir olmak ki, ikilik kalmasın
— ama tam o birlikte, bütün eşlerden, zıtlardan, “ben-sen”lerden soyutlanıp tek başına kalmak. Kesrette vahdet, vahdette kesret zevki.
Seninle eş olayım ki âlemde eşsiz kalayım.
Görünen ikilik usulca dağılır, geriye yalnız TEK Bir kalır
— Ve O Bir’i fark eden de henüz görmezden gelen de zaten hep O’ydu.

Ben tabi ki ben bir tanem
Allahuekber
Allahuekber yankılanır

•
O Tek ki yoktu eşi, benzeri hiçbir ufukta
Kuluna uyumla, aşk oyunu sundu bir solukta

Dedi: Ey yoklukta varlık bulan muradın ne? Çift mi ya tek
Dedim: Cânım çiftin olsun senin de kalayım varlıkta tek
••

Zâtıma mir’ât edindim zâtını
Bile yazdım adım ile adını

Ve gerçeği gösteren ayna~da verdi son nefesini:
“Aynaya bakanı arıyorsanız lütfen artık aynaya bakınız.”